เหตุผลการดำรงอยู่…อิคิไก

ช่วงนี้ผมหยิบหนังสือเกี่ยวกับแนวคิดของคนญี่ปุ่นมาอ่านอีกเล่ม ชื่อ อิคิไก ผู้แต่งได้เล่าหลาย ๆ แง่มุมในเรื่องนี้ แต่ที่ผมอ่านแล้วต้องกลับมาขบคิด คือมุมที่อธิบาย อิคิไก หมายถึง เหตุผลของการดำรงชีวิต

เมื่อมาย้อนถามตัวเราเองว่า เรามีชีวิตอยู่ไปทำไม หลายคนก็มีคำตอบหลายแง่มุมต่างไป เช่น ดูแลลูก ดูแลพ่อแม่ ดูแลน้อง ๆ เพื่อสร้างสรรค์โลกใบนี้ให้มีสิ่งสวยงาม มีความสุขและคอยช่วยเหลือผู้อื่น และอื่นๆ ตามเหตุผลที่แตกต่างกัน ผมเชื่อว่าถ้าใครรู้ตัวว่าวันนี้ตื่นมามีอะไรต้องทำ ยิ่งถ้าเป็นสิ่งที่รักหรือชอบ ไม่ว่าการทำงาน การท่องเที่ยว งานอดิเรก หรือแม้แต่ไปพบหน้าคนที่เรารัก เราก็จะลุกขึ้นมาพร้อมที่จะทำสิ่งนั้น แต่ถ้าเกิดตื่นขึ้นมาแล้วไม่อยากไปทำงาน แต่ก็ต้องทำเพื่อเลี้ยงดูครอบครัว นั้นก็น่าจะเป็นอีกเหตุผลให้เราลุกขึ้นมาทำงานอยู่ดีเพราะเราทำเพื่อคนรัก

แต่ถ้าเราตื่นขึ้นมา แล้วไม่รู้ว่าเราจะมีชีวิตไปเพื่ออะไร อันนี้ก็น่าห่วงครับ บางคนเป็นถึงขั้นโรคซึมเศร้าทีเดียว

ผู้เขียนได้เล่าถึง การรักษาโรคทางจิตอีกแนวทางหนึ่ง เรียกว่า “ จิตบำบัดแนวแสวงหาความหมายของชีวิต” โดยเป็นแนวคิดของหมอที่ชื่อว่า วิคเตอร์ ฟรังเคิล ซึ่งเป็นเหยื่อในค่ายกักกันนาซี ช่วงสงครามโลก เพราะช่วงชีวิตช่วงนั้น ฟรังเคิล ไม่สามารถเอาแน่นอนกับชีวิตได้ ความเป็น ความตาย เปลี่ยนแปลงได้ทุกๆ วินาที แต่การที่เขาพยายามหา ความหมายและความมุ่งมั่นที่จะเอาชีวิตรอด ทำให้เขาผ่านพ้นวิกฤติหายนะ ในห้วงความทุกข์ช่วงเวลานั้นไปได้ และเป็นที่มาการบำบัดรักษาคนป่วยทางจิต คนที่ซึมเศร้า ในการให้คนเหล่านั้นพบเจอสิ่งที่มีความหมายในการดำรงอยู่

อีกแนวคิดนึงของเล่มนี้ ได้พูดถึงการทำงานไปเรื่อย ๆ ตลอดชีวิต แนวคิดที่ว่าผู้คนไม่จำเป็นต้องเกษียณและหยุดอยู่บ้านเฉยๆ เพราะนั้นจะทำให้ชีวิตเขาหมดความหมาย การได้ทำงานตามสุขภาพที่อำนวยให้ กลับกลายเป็นเรื่องที่ดี และทำให้มีชีวิตที่ยืนยาวแบบมีคุณภาพ

ตัวผมเอง เมื่อตอนไปสิงค์โปร กับครอบครัว ก็ได้เห็นคนสูงอายุที่นั้นยังทำงานกันหลายคน บางคนก็เก็บจานในโรงอาหาร บางคนก็ทำความสะอาดห้องน้ำ บางคนก็เป็นพนักงานเก็บรถเข็นในสนามบิน (อันนี้คือเข็นทีละคัน เมื่อรวมกันแล้วก็จะขับรถไฟฟ้าเล็กๆ ลากไปอีกที) บางคนก็เป็นพนักงานให้ข้อมูลลูกค้าในห้างซึ่งผมก็ไปสอบถามคุณลุงคนนึงเหมือนกัน สิ่งที่ผมค้นพบก็คือ ไม่เห็นคนไหนที่จะรู้สึกทุกข์ร้อนที่ต้องมาทำงานตอนแก่ แถมดูแล้วมีความสุขที่ได้เจอเพื่อนรุ่นเดียวกันในเวลาทำงาน ได้พูดคุยกัน

อาจารย์ผมท่านนึง ก็เคยมีโอกาสคุยกับผู้สูงวัยในประเทศสิงค์โปร ว่า ทำไม ต้องมาทำงานอีก ไม่อยากพักผ่อนหรือ สิ่งที่ผู้อาวุโสตอบกลับมาคือ “ตอนนี้พวกเขาทำงาน ออฟฟิต ไม่ไหวแล้ว ต้องปล่อยให้คนหนุ่มสาวทำจะได้ไปพัฒนาประเทศ งานแบบนี้ให้พวกเขาดีกว่า”

พอย้อนกลับมานึกดู หรือว่า นี้คือ อิคิไก… เหตุผลที่ดำรงชีวิตของเหล่าคุณลุง คุณป้า ประเทศนี้

แล้วเมื่อกลับมาคิดว่า อะไรคือ อิคิไร ของเรา เราคงต้องมาใคร่ครวญดูแล้วว่า สิ่งไหนได้ผลักดันให้เราลุกขึ้นจากเตียง เหตุผลที่เรามีชีวิตอยู่ตอนนี้และต่อๆ ไปคืออะไร สิ่งอะไรที่ทำให้ตัวตนเราดำรงอยู่ อะไรคือ “ความหมายในการดำรงชีวิต ของเรา” ผมเชื่อว่าถ้าเราตอบได้ เมื่อเราลืมตาขึ้นมาเราก็พร้อมจะเผชิญกับสิ่งที่เกิดขึ้นในชีวิตต่อไป

ขอบคุณที่ติดตาม
เฟิร์สเล่าเรื่อง